فهم صورت‌های مالی (۳): صورت سود و زیان

سه صورت مالی اصلی وجود دارد که در این یادداشت‌ها به آن‌ها پرداخته خواهد شد؛ صورت سود و زیان[۱](که به آن صورت‌حساب درآمد[۲] هم گفته می‌شود)، ترازنامه[۳] و صورت جریان نقدی[۴]. اگرچه در بسیاری از کتاب‌ها ابتدا ترازنامه را شرح و بسط داده‌اند، اما من ترجیح دادم که با صورت سود و زیان آغاز کنم[۵].

شما ممکن است به دلایل مختلفی بخواهید در یک شرکت سرمایه‌گذاری کنید. شاید شرکت دارای موقعیت ویژه‌ای در صنعت باشد، یا مدیرعامل جدید آن دارای سابقه بسیار خوبی در اداره شرکت‌ها و بهبود وضعیت آن‌ها است. شاید هم محصول آن شرکت بسیار نوآورانه است. اما اگر شرکت سودآور نباشد یا امیدی برای این‌که در آینده نزدیک سودآور شود وجود نداشته باشد، احتمالا علاقه‌ای ندارید که در آن سرمایه‌گذاری کنید.

صورت سود و زیان نشان می‌دهد که کمپانی سود[۶] (یا همان درامد خالص[۷]) می‌سازد یا نه. این صورت‌حساب نشان می‌دهد شرکت درامد خالص دارد، سود می‌سازد یا زیان به‌بار می‌آورد و درست از همین روست که به آن “صورت درامد” یا “صورت سود و زیان” می‌گویند. این صورت میزان سودآوری شرکت در یک دوره زمانی (معمولا ماه، فصل یا سال) را نشان می‌دهد؛ این یعنی همان نتیجه فعالیت و عملکرد بنگاه.

صورت سود و زیان با فروش[۸] یا درآمد[۹] شرکت آغاز می‌شود. معمولاً برای شرکت‌های تولیدی واژه فروش را به کار می‌برند و برای شرکت‌های خدماتی واژه درامد را. سپس همه هزینه‌ها، از هزینه تولید کالا یا خدمات گرفته تا استهلاک ماشین‌آلات و هزینه‌های مالی و مالیات را از آن کسر می‌کنند. آن‌چه باقی می‌ماند درامد خالص یا سود است.

نمونه بسیار خلاصه‌ای از صورت سود و زیان شرکت کشک‌سابان[۱۰] در زیر آمده است[۱۱].

صورت سود و زیان (صورت‌حساب درامد) شرکت کشک‌سابان (هزار ریال)
خرده فروشی ریال           ۶۶,۰۰۰,۰۰۰
فروش عمده شرکت ریال           ۳۰,۰۰۰,۰۰۰
مجموع فروش ریال               ۹۶,۰۰۰,۰۰۰
بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته ریال           (۴۸,۰۰۰,۰۰۰)
سود ناخالص ریال               ۴۸,۰۰۰,۰۰۰
هزینه‌های عملیاتی ریال           (۲۴,۰۰۰,۰۰۰)
هزینه استهلاک ریال           (۱,۲۷۵,۰۰۰)
سود عملیاتی (سود قبل از بهره و مالیات) ریال             ۲۲,۷۲۵,۰۰۰
هزینه مالی (هزینه بهره) ریال           (۳,۳۰۰,۰۰۰)
سود قبل از مالیات ریال               ۱۹,۴۲۵,۰۰۰
مالیات بر درامد ریال           (۹,۰۰۰,۰۰۰)
درامد خالص ریال             ۱۰,۴۲۵,۰۰۰

بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته[۱۲] مقادیری است که شرکت کشک‌سابان هزینه کرده است تا محصول نهایی خود (میز و صندلی) را تولید کند. این هزینه شامل مواد خام (چوب، چرم و …) و هزینه کار مستقیم (کار مربوط به تولید محصول نهایی) است. استهلاک ماشین‌آلات بخش تولید نیز در این بهای تمام‌شده محاسبه شده است.

زمانی که بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته را از فروش (درامد) کسر کنیم، سود ناخالص[۱۳] به دست می‌آید. این عدد نشان‌دهنده سودآوری کالا یا خدمت تولیدشده توسط بنگاه است.

هزینه‌های عملیاتی[۱۴] شامل حقوق و دستمزد کارکنان اداری، اجاره، هزینه‌های فروش و بازاریابی و همه هزینه‌هایی است که به‌طور مستقیم به تولید محصول نهایی بنگاه مربوط نمی‌شود. هزینه چوب به کاررفته در میز و صندلی جزء هزینه‌های عملیاتی محسوب نمی‌شود (و جزء بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته است)؛ اما هزینه تبلیغات محسوب می‌شود. استهلاک بخش‌های غیرتولیدی نیز جزء هزینه‌های عملیاتی است.

استهلاک[۱۵] روشی است برای تخمین و محاسبه هزینه مصرف یک دارایی در دوره زمانی مورد نظر. برای مثال، فرض کنید یک کامپیوتر عمر مفیدی معادل سه سال دارد. بنابراین بر اساس اصل تطابق (که در بخش پیشین به آن اشاره شد) نمی‌توانیم تمام ارزش آن را در روز، ماه یا سال اول به‌عنوان هزینه محسوب کنیم، بلکه باید به‌نسبت استفاده از این وسیله هزینه آن را طی سه سال شناسایی کنیم. استهلاک روش‌های متفاوتی دارد که در بخش دیگری به آن خواهم پرداخت.

پس از کسر هزینه‌های عملیاتی و استهلاک از سود ناخالص به سود عملیاتی[۱۶] یا سود قبل از بهره و مالیات (EBIT)[17] می‌رسیم.

هزینه مالی (بهره) در حقیقت هزینه‌ای است که شرکت بابت وام‌های و بدهی‌هایش می‌پردازد. مثلا اگر شرکت ۱۰۰ میلیون تومان وام با نرخ ۲۰% بگیرد که قرار است آن را در انتهای سال پرداخت کند، باید ۲۰ میلیون تومان بهره یا هزینه مالی پرداخت کند.

بخشی از درامد کسب شده توسط شرکت‌ها نیز به‌عنوان مالیات به دولت پرداخت خواهد شد.

آن‌چه در پایان (پس از کسر بهره و مالیات از سود عملیاتی) باقی می‌ماند، همان درامد خالص یا سود است.

[۱] . Profit and Loss Statement

[۲] . Income Statement

در کتاب‌های لاتین (Income Statement) رایج‌تر است و در کتاب‌های فارسی صورت سود و زیان.

[۳] . Balance Sheet

[۴] . Cash Flow Statement

[۵]. کتاب Understanding Finance چاپ دانشگاه هاروارد هم ابتدا صورت سود و زیان را توضیح داده است.

[۶] . Profit

[۷] . Net Income

[۸] . Sales

[۹] . Revenue

[۱۰]. نام شرکت به احترام مرحوم دکتر غلامرضا اسلامی بیدگلی انتخاب شده است. او در کلاس‌هایش از این نام برای مثال‌هایش استفاده می‌کرد.

[۱۱]. اصل مثال از کتاب Finance For Managers، انتشارات دانشگاه هاروارد، اقتباس شده است.

[۱۲] . Cost of Goods Sold

[۱۳] . Gross Profit

[۱۴] . Operating Expenses

[۱۵] . Depreciation

[۱۶] . Operating Income

[۱۷] . Earnings Before Interest and Tax (EBIT)

یک نظر

  1. zOPoELrpotNA

    با سلام
    ممنون از مثال خوبتون، ارتباط میان صورت سود و زیان و جریان وجوه نقد را ممکنه توضیح بدید (با ذکر مثال)، مرسی.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>