فهم صورت‌های مالی (۵): چند نکته درباره ترازنامه

پس از معرفی ترازنامه و بررسی اجزای آن لازم است نکاتی چند پیرامون آن بیان شود. نکاتی که فهم آن برای مدیران دارای اهمیت است.

ثبت بر اساس قیمت تمام‌شده: اشاره کردم که بر اساس استانداردهای حسابداری، صورت‌های مالی بر اساس ارزش‌های تاریخی و دفتری ثبت و ارائه می‌شوند. این از خصوصیات صورت‌های مالی (به‌خصوص ترازنامه) است و البته باعث ایجاد محدودیت‌هایی هم می‌شود. خیلی از دانشجویان سوال می‌کنند که با وجود این محدودیت‌ها، چرا صورت‌های مالی را بر اساس ارزش‌های روز تهیه نمی‌کنند. پاسخ این سوال ساده است؛ تهیه صورت‌های مالی بر اساس ارزش‌های روز باعث می‌شود که هر روز وضعیت صورت‌های مالی شما تغییر کند. برای مثال اگر شما زمینی به ارزش روز ۱ میلیارد تومان داشته باشید و طی چند روز ارزش زمین شما افزایش یافته به یک میلیارد و صد میلیون تومان برسد، شما باید تمام صورت مالی خود را دوباره تهیه کنید. از طرفی بیشتر اوقات ارزش روز دارایی‌ها بر اساس قضاوت‌های شخصی تعیین می‌شود. مثلا در مورد همان زمین، ممکن است کارشناسی ارزش روز زمین را ۹۵۰ میلیون تومان و کارشناس دیگری ارزش آن را ۹۸۴ میلیون تومان تخمین بزند. شما کدام را در ترازنامه ثبت خواهید کرد؟ این یکی از مهم‌ترین دلایلی است که ما ارزش دارایی‌ها را بر اساس قیمت تمام‌شده ثبت می‌کنیم که علی‌رغم محدودیت‌هایی که دارد، دقیق است.

سرمایه در گردش: مدیران مالی اهمیت زیادی به سرمایه در گردش می‌دهند. سطح سرمایه در گردش به بنگاه به میزان و برنامه‌های فروش بنگاه مربوط است. سرمایه در گردش کم دارای معایبی است؛ مثلا توانایی بنگاه برای پرداخت بدهی‌های کوتاه‌مدت (جاری) را کاهش می‌دهد. ضمنا زمانی که بنگاه وجوه نقد و دارایی‌های نقدشونده اندکی دارد، ممکن است فرصت‌های بسیار مناسبی را از دست بدهد. سرمایه در گردش زیاد هم سوداوری شرکت را کاهش می‌دهد. اصولا فرض بر این است که شرکت‌ها از دارایی‌های ثابت خود سود کسب می‌کنند و نگهداری داریی جاری برای به کار انداختن دارایی ثابت است[۱]. یعنی عموما بازدهی دارایی ثابت بیش از بازدهی دارایی جاری است. از آن‌جا که تأمین منابع مالی هزینه دارد (مثلا باید بهره پرداخت شود)، بنابراین زمانی که سرمایه در گردش زیاد است باعث کاهش سوداوری شرکت می‌شود.

موجودی[۲] یکی از اجزای سرمایه در گردش است. موضوع کم یا زیاد بودن موجودی هم مانند خود سرمایه در گردش چالش‌برانگیز است. موجودی زیاد بسیاری از مشکلات بنگاه را حل می‌کند: پاسخگویی به تقاضای مشتریان با بیشترین سرعت انجام می‌شود و اگر خللی در فرایند تولید ایجاد شود، موجودی اضافی باعث می‌شود که فرایند تحویل کالا به مشتری و به بازار با مشکل مواجه نشود. روی دیگر سکه نگه داشتن موجودی زیاد هزینه‌های مالی آن و ریسک کهنه، از مدافتاده و فاسد شدن محصول و در نتیجه کاهش سوداوری است.

صنعت تولید کامپیوترهای شخصی مثال بسیار خوبی برای کاهش ارزش موجودی است. شایع است که در این صنعت که هر روز تکنولوژی‌های جدیدی معرفی و از هواداران مدل‌های قدیمی کاسته می‌شود، روزانه ۲ درصد از ارزش موجودی کسر می‌شود. شرکت “اپل[۳]” در دهه ۱۹۹۰ به دلیل نگه‌داری موجودی زیان قابل‌توجهی کرد. این شرکت سال ۱۹۹۶ را با ۷۰۰ میلیون دلار کامپیوتر در انبارهای خود به پایان برد و با ورود مدل‌های جدید مجبور شد، آن کامپیوترها را با تخفیف بسیار به فروش برساند. در آن سال‌ها شرکت “دل[۴]” بر اساس سفارش کامپیوتر تولید می‌کرد و به مشتریان تحویل می‌داد. بنابراین موجودی شرکت دل تقریبا صفر بود. دل از این زیان مصون ماند و درس ساده‌ای برای مدیران به‌جا گذاشت: سعی کنید عملیات خود را به‌گونه‌ای تنظیم کنید که موجودی حداقل باشد[۵].

اهرم مالی[۶]: اهرم مالی به‌معنای استفاده از بدهی برای خرید دارایی است. اگر در ترازنامه شرکتی، درصد بدهی نسبت به سرمایه (حقوق صاحبان سهام) بالا باشد، به‌اصطلاح گفته می‌شود که شرکت بسیار اهرمی[۷] است. یک مثال به درک اثر اهرم در سوداوری کمک می‌کند. فرض کنید قیمت یک دارایی ۴۰۰۰۰۰ تومان است و شما برای خرید این دارایی، ۱۰۰۰۰۰ تومان از جیب خود گذاشته‌اید و ۳۰۰۰۰۰ تومان باقی‌مانده را قرض کرده‌اید. فعلا برای سادگی فرض کنید نرخ بهره بدهی صفر است. یعنی برای تسویه دارایی در آینده همین ۳۰۰۰۰۰ تومان را بازپرداخت خواهید کرد. همچنین از مالیات و مشکلات نقدینگی نیز صرف‌نظر کرده‌ام. اگر ۴ سال بعد این دارایی را به قیمت ۵۰۰۰۰۰ تومان بفروشید[۸] و ۳۰۰۰۰۰ تومان بدهی خود را پس بدهید، ۲۰۰۰۰۰ تومان خواهید داشت. این یعنی شما ۱۰۰ درصد سود کرده‌اید (در ابتدا ۱۰۰۰۰۰ تومان سرمایه‌گذاری کرده‌اید و اکنون ۲۰۰۰۰۰ تومان دارید)؛ در حالی‌که دارایی تنها ۲۵ درصد افزایش قیمت داشته است.

مالیات، اکتساب دارایی از طریق بدهی را جذاب‌تر هم می‌کند؛ زیرا هزینه بهره باعث می‌شود که شما مالیات کمتری پرداخت کنید.

بدهی البته شمشیر دو دم است. اگر ارزش دارایی کم شود، آن‌گاه شما با سرعت بیشتری ثروت خود را از دست می‌دهید. در همان مثال پیشین اگر ارزش دارایی ۲۵ درصد کم شود و به ۳۰۰۰۰۰ تومان برسد، شما همه سرمایه‌گذاری خود را از دست داده‌اید. بنابراین اگر همه چیز خوب پیش برود، بدهی پتانسیل سوداوری را افزایش می‌دهد، اما همزمان ریسک بنگاه را هم افزون می‌کند.

در ادامه این یادداشت‌ها کمی بیشتر راجع به اهرم‌ها صحبت خواهم کرد و شیوه‌های قدیمی محاسبه آن را هم خواهم گفت.

ساختار مالی بنگاه[۹]: همان‌طور که اشاره شد، افزایش بدهی نکات منفی هم دارد. همین نکات منفی مدیران را از این‌که بدهی بسیار بگیرند، بر حذر می‌دارد. علاوه بر افزایش ریسک بدهی ایراد دیگری هم دارد و آن این است که شرکت در هر شرایطی (خوب یا بد) باید بهره آن را پرداخت کند. نکات مثبت و منفی بدهی (که بعدها بیشتر هم راجع به آن خواهیم دانست) باعث می‌شود که مدیران به فکر ایجاد توازن بین بدهی و حقوق صاحبان سهام باشند. وقتی سرمایه‌گذاران و قرض‌دهندگان بالقوه به ساختار مالی بنگاه نگاه می‌کنند، درکی از پتانسیل سوداوری و ریسک بنگاه به دست می‌آورند. بنگاهی که نسبت بدهی به سرمایه آن بالاست، ممکن است ۲۶ درصد بهره بابت بدهی‌های جدیدش پرداخت کند و شرکتی که بدهی کمتری دارد ۲۲ درصد. سرمایه‌گذاران به‌ازای ریسک بالاتر، بازدهی بالاتری هم طلب خواهند کرد.

[۱] . خواهید دید که شرکت‌های بازرگانی و موسسات مالی این‌گونه نیستند. در این بنگاه‌ها دارایی جاری است که از اهمیت بسیاری برخوردار است.

[۲]. inventory

[۳]. Apple

[۴]. Dell

[۵] . اپل بعدها استراتژی خود را عوض کرد و همچنین وارد بازار تلفن‌های هوشمند شد و اکنون نیز از موفقیت‌ترین شرکت‌های امریکایی است.

[۶]. Financial Leverage

[۷]. highly leveraged

[۸] . تورم در کشورهای دیگر پایین است و افزایش ۲۵% قیمت طی ۴ سال منطقی است. امیدوارم روزی تورم در ایران نیز یک رقمی شود.

[۹]. Financial Structure of Firm

۴ نظر

  1. با یاد و نام خدای بزرگ
    سلام آقای دکتر، روز بخیر
    از این مقاله تون لذت بردم، عالی بود…
    دو مورد: یکی اینکه داشتم کامنت های نوشته های قبلی تون را مطالعه می کردم که بعضا به مطالبی برخورد کردم که جای تأسف داشت و از سوی دیگر، بزرگواری و صعه ی صدر جنابعالی در مقابل آن نوشته ها که بعضا بسیار هم توهین آمیز و عتاب آلود بود، قابل ستایش هست؛ خوشبختانه فعلا افتخار شاگردی شما را ندارم که نزد خود و دیگران متهم به چاپلوسی بشم! به هرحال دیدم که در برابر کم لطفی ها و کم انصافی ها، چقدر صبورید و بزرگوار، که البته از فرزند استاد فرهیخته ی مالی ایران، همین هم انتظار میره؛ همواره سلامت باشید و سرفراز
    مورد دوم اینه که چند روزی ست ایمیلی براتون ارسال کردم (در مورد نظریه های مالی نوین و سرمایه گذاری ارزشی) که جواب ندادید، شاید به ایمیلی ارسال کردم که دیگر آنرا مطالعه نمی کنید، اما به هرحال این تنها آدرسی بود که بنده داشتم. ارادتمند.

  2. سلام استاد گرانقدر،من مباحثتونو خوندم و لذت بردم،مباحث مالی و حسابداری رو خیلی خوب بیان میکنید،میخواستم یه درخواست از شما داشته باشم که مباحثی برای اینکه بتونیم در بورس خرید و فروش کنیم هم بگذارید،یک سری مباحث در فهم بورس و خرید و فروش سهام. ممنون.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>